Күн жылынып Хобда өзен еруде.


Advertisements

Баян- Өлгийдегі Наурыз-2012


Жанарбек Ақыбиұлы «Баян- Өлгийдегі Наурыз-2012»

(Сурет баян)

Наурыз мерекесі 2012 жылы Наурыздың 22 куні тойланып өтті.Бұл күні Монгол елі Наурыз тойлатушы Қазақ ұлтына бір кундік ресми  турде демалыс берген.Быйылғы Наурызға ҰҚ төрағасы (МУИХ-ын дарга)Д.Дэмбэрэл астанамыздан арнайы келіп.Баян-Өлгийлік халықты құттықтап өзіде елмен бірге тойлатты.Д.Дэмбэрэл мырза Наурыз мейрамына орай Баян-Өлгийліктердің еңбегі елеулі біраз жанды үкіметтік жоғарғы сыйлықтармен марапаттады. Тойларына келген сыйлы қонаққа Баян-Өлгийліктер шапан  кигізіп, ат мінгізді. Наурыз Баян-Өлгийде салтанаты түрде думандатып өткізілді.

Оқуды жалғастыру

«Қазақтың салт-дәстүрін құрметтеуді Маршал Х.Чойбалсыннан үйреніңдер!»- деп кетіпті Д.Жеңісхан.


1940 жылы Баян-Өлгий аймағын   өз қолымен орнатқан алғашқы тұлғалардың  біріде бірегейі   Д.Жеңісхан  1968 жылы еңбек  демалысына кеткенімен.Артында елін  басқарып отырған жастарға не бір ұлағатты әңгімелерімен ұлтын халқын сүйуді және   халқының ерен ерекшеліктерін жастардың құлағына  құйып аманаттағанын Оқуды жалғастыру

Монгол қорғаныс министирі Л.Болды:Қазақтың Ұлтық құндылықтарын көздің қарашығындай қорғаймыз.


Баян-Өлгийде. Ойбай! Әскери батолион орнатып жатыр қазақтар Атамекеніне көше бастағаннан кейін сенуден қалып,сақтық істеп жатқаны ғой -деген гу-гу әңгіме шыққаны біраз болған еді .
Оның бір себебі Монголия қазақтарының Баян-Өлгий аймағы болып орнауының 70 жылдық торқылы тойы кезінде Өлгейге кіріп келген соғыс танкілері бастаған суық әскери техникаларын көрген халықтың көңілінде реніш пайда болған еді.

Жуықта ақпаның ортасында осы батолионның ресми туын Қорғаныс минстирі Л.Болды мен монгол парламентінің 6 мүшесі Баян-Өлгеиге келіп Баян-Өлгийдің орталық алаңында ресми турде туды жергілікті орталық бөлімге ашық табыс етті.

Артынша Ұланбатырдан келген қорғаныс министрі мен 6 парламен мүшелері Баян-Өлгий халқымен жүздесіп жыйналыс өткізді.Жиналыс негізі сурақ жауап түрінде өтті.
Баян-Өлгий жұртшылығы тура қорғаныс министирі Л.Болдыға қарата сурақтарын бірінен кеиін бірі қарша жаудырды.

-Баян-Өлгийлік қазақтар мен Монгол ағайындар еш қашан ұлттық мәселеге байланысты мәселе шығарып көрген жоқ. Баян-Өлгий 70 жылдық тарихында ондай мәселе де тіркелмепті.Сонда соғыс батолионының Өлгийге қажеті қанша ?-деген сурақтар жаудырды.
Тіпті кейбір сөз алған шешендер .
Өлгей қазақтарына алғаш Боғды хан жер беріп қоныстандырғанын мақтан тұтамыз,
1940 жылы Х.Чойбалсан қазақ аймағын өзі құрып бергенін мақтан тұтамыз,
Жапония Монголға соғыс ашып басып кіргенде отанын қорғап мерт болған қазақтан шыққан түнғыш батыр Ікейді мақтан тұтамыз.
Қазақ-қазақ деп ала бөтен қарамай бейбіт өмір суріп жатқан халыққа ағайын сіздерді мақтан тұтамыз.Осы бір береке бірлігімізге сызат түсіруге тырысып жүрген арамзаларды тисаңыздар екен- дегендіде шегелеп турып айтып өтті.

Бұны естіп қызып кеткен монгол парламентінде отырған Х.Жекей генерал сөз алып ондай әңгіменің жоқ екенін, бұл қауесет өсек екені айтып,қазір әлемнің 40 мемлекетінде қазақтар өмір сүріп отыр .Солардың ішінде монголдағы ағайында ұлттық құндылықтарын байырғы қалпында сақтап отыр.Бұл монголдардың бізге деген көз қарасының жақсы екенінің айғағы.Тіпті көшем дегендеріңе рұқсат берсе ,қайтіп келгендеріңе шамасынша көмектесіп жатыр. Бұдан артық қайтеді енді.Артық сөз өзімізді ұятқа қалдырады әр нені байыптап айту керектігін айтса.

Монгол парламентінде отырған 3 қазақтың бірі А.Тілейхан бұндай бос әңгімені қойу керектігін,парламентте және монголдың жоғырғы биліктегілердің қай-қайсымен күнделікті кезігіп жүрсекте бұндай әңгіме шығармағанын түсіндіріп өтті.
Бұл әскери батолионның еш бір саяси партияға да қатысы жоқ жоғарғы 6 министірліктен рұхсатын алған ел экономикасын көтеруге пайдалы жақтары көп екені түсіндірді.

Бұлардан кейін сөз алған Қорғаныс министірі Л.Болды
Біз еш қашан қазақпен монголдың арасына сызат түсірейік-деген оймыз жоқ.Тіпті ондай ниетімізде болған емес .Бұл батолионның жалғыз сіздердің Баян-Өлгийде орнап жатқан жоқ монголдың ең батысы Дорнотда және ел ортасы Баян-хонгырда сонымен бірге ең батысы сіздерде орнап жатыр.
Ең негізгі мақсаты елмізідің қорғау сонымен бірге еліміздің барлық байлығын қорғау мақсатында орнап жатыр.
Монгол елінің ең негізгі байлығыда мақтанышы монголдағы барлық қазақ сіздерсіздер, біз сіздердің бабаларыңыздан жалғасып келе жатқан ұлттық құндылықтарыңызды,таза сақтаған тілдеріңізді, діндеріңізді әліде көзіміздің қарашығындай қорғап жақсы өмір сүрулеріңізді қамтамасыз ететін боламыз.
Сіздер біздің ең ұлы байлығымызда, мақтанышымызсыздар (залда шапалақ соғылды)
Монгол қорғаныс мистрінде 112 дей қазақ азаматтар жұмыстайды,Олар біздің мақтанышымыз. Әліде маманы бойынша азаматтарды жұмысқа ілестіреміз.
Монгол елі сырт елден 3 миллион жұмысшы алып жұмыстатар мүмкіндігі бар.Бірақ қандай бір жағдайда елімізді олар қорғай алмайды. Біз өз жерімізді өзіміз қорғауымыз керек .Сондықтан бұл батолионның келешегі зор- деп ойлаймын.
Және біз қорғаныс министирі тарапынан еліміздегі жұмыссыз адамдарға үй салып беру, жол салу деген секілді т/б шаруаларды атқарсақ деген бағдарлама іске қоспақшымыз.
Сондықтан бұл батолионға әскери құрылыс саласында маманды адамдар тартып жұмыстататын боламыз.Бізге маманды құжатарыңызды келтіріңіздер жұмыссыздар санын азайтуға қолымыздан келгенше күш саламыз- деп сөзін аяқтады.
Ал қорғаныс министірінің орынбасары С.Бямбжав
Қорғаныс министіріне қарайтын әскери 340 батолионды Баян –Өлгий орталығында орнату.Монголдар Шпи деп атайды яғный Қарияларды асырап қорғау,жағдайсыз адамдарға қол үшін беру .
Және Баян-Өлгийдегі жұмыссыздар санын азайтып жұмыспен қанымдау істерін қолға алмақпыз-деп өз түсіндірмелерін айтты.
Жанарбек Ақыбиұлы

Директор куиініп отыр


Баян-Өлгей аймақтық музыкалық Драма театр жайлы жазшы деген көп тілектер айта берген соң .Директорының дардай атағы бар театрдың жұтаған шатағы бар ұжым әкімінің конторына бардым.Есік алдында кезек алып мен тұрмын .Бірісіне айғайлап, бірісіне ойбайлап кей бірісіне қарқылдап күліп кеңесіп әйтеу жылдамдатып келгендерді шығарып жатты.Жуан даусын естіп кутіп мен отырмын.Кезегім кеп мен кіре беріп едім – мына хат аймақ әкімінен кепті бере салайын сәл тосыңыз деген соң жарайды деп хатшы қызды кіргізіп жіберіп, тағы тостым.Хатшы қыз жылдам шықты мен кіріп барсам әгі хатшы қыздың аймақ әкімшілігінен келген әкімнің бұйрығын оқып отыр.Оқып отыр шыдай алмай кәдімгі боқтықты жіберіп есіп отыр.
-Өнердің не екенін білмейтін сауатсыздар -деп күйініп отыр.Күйініп отыр ашуы басына шауып шыйрығып алдындағы бұйрыққа түйіліп отыр..Мені күнде көріп жүргендей- қарашы мына ақмақтарды- дейді .
Сасып қалған мен не болды дедім.
Театрдың әртістерді тәртіп бұзып әгі жаман суды ішіп қойды не бір жерге көрсетпей тышып қойған шығар- деп ойлап үлгердім.
Қолындағы қағазды түртіп-түртіп жібереді, Әлі күйініп сөйлеп жатыр.-Мен тірі тұрғанда қазақ оркестірінің қанын былғатпаймын- дейді.Сүйтсем Аймақ әкімі музыкалық драма қазақ оркестіріне монголдың ұлттық музыка аспабы Моринхурды қосыңдар деп бұйрық жіберіпті.
Директордың аймақ әкімінің дәл өзінен кейінгінің бәрі бәрісіне телефон соғып бір бірлеп боқтап шықты.Мән жайды білген мен отырмын креслода керіле шіреніп.Ішімнен өздеріне сол керек- деп қойам.Әсіресе қазақи боқтықты мәнермен айтқан директордың тамаша жуан даусын сүйсініп тыңдадым.
Енді театрдың шаруасына араласқан облыс әкімінеде жалғап боқтайтын шығар- деп едім.Телефонды қойа сап маған қарады.Әгінің бәрін ұмытып 2 сағат кеңесіп кеттік.. Бүрсігүні тағы келетін боп келісіп кеттім. Кетіп бара жатып театрдың сыртына қарап едім,- әгі тамаша боқтықтың құлағымда еміс-еміс жағырығы үзіліп естілгендей болды.

Жұт жеті ағайынды


Баян-Өлгей аймағының Сақсай сұмынында(аудан) Қодыр бөкен тауында қыстап отырған қойшы Жамсырын Дүйсебайұлының қой-ешкі қамаған қорасына қасқыр түсіп 600 басты малдың 120-сын қырып кетті.Алпыстай қой ешкі жаралы.

Нақты мән жай былай болыпты. Өткен жылдың желтоқсан айының 20-сында қатты жел соғып,қарлы бұрқасын үш күнге ұласқан .Қарлы бұрқақтың алғашқы күнін пайдаланған әккі қасқыр қораға саңылау тауып секіріп кірген.Қасқырдан тумысында қорқатын мал қораны айлана жапырыла қашқан. Қасқыр аузы қойдың қай жеріне тисе сол жерін ойып жұлып қыра берген.

Қасқыр бауыздап кеткен қой

Қасқыр бауыздап кеткен қой

Шошынған мал қораның есігін жұлып жарып шығып әр бірі жан- жаққа быт-шыт бас сауғалап тайып тұрған.Қораның төңірегі тау мен шағыл тастар болғандықтан кей бір мал шошығаны сондай тас шағылдардың басына шығып етекке секіріп құлап өлген.Тіпті жақын маңдағы тастардың түбіне жеткен кейбір қойлар сол тығылып,бұғып жатқан қалпы қатты қорыққандықтан жүректері жарылып өліпті.Еш жерінде жарақат жоқ.Таудағы тасқа аяғы жеткен ешкілер қасқырды маңына жолатпаған секілді біразы аман қалыпты.Таңертең малын қорадан өріске шығармақ болып барған қойшының жұбайы Майрагүлдің ойбай салған дабылымен қатар отырған ағалы інілі қойшы Жамсырын, Бердімураттар атқа қонып,әр таудың жота сайындағы,тас шағыладарда қасқырдан қашып тығылған малдарын жыйуға кіріседі.Екі күн-түн ұйықтамай жан таласқан қойшылардың ит тірлігінің арқасында қасқырдан аман қалған 400 ден астам қой ешкісін әр жерден жыйып алыпты.Өлген 120 малдың бар болғаны қасқырлар екі қойды ғана тауысып жепті қалғанын бауыздап қыра берген.

«Қайрлы шығын болсынды» айтып іздеп барып қойшы Жамсырын Дүйсебайұлын әңгімеге тартқанымда;

1988 жылы бас құрап жеке отау болысымен жұбайымыз екеміз келісіп 30 басты малмен қырға мал бағуға шыққан едім .Содан бері мал соңында жүрміз. Бейнеттіңде зейнеті бар .Осы малдың арқасында жеті баламның екеуін Айгүл, Айгерімдерді өз қалауларымен университетте оқытып алдым,екеуіде тұрмыс құрды ,қазір Тілеубек пен Айжаным университет студенттері , Жыл сайын төлемін салып оқытып жатырмын.Енді Айболат бастаған 3 балам Сақсай ауданында оқушы, жеке өздеріне үй салып бергем сонда мектеп оқушылары дейді.Қалған малды не жұт не қасқыр қырғанға деиін бағып балаларымның игілігіне жұмсаймын ғой деп сөзін сабақтады шопан аға.

Қойшының ұрпағы үшінгі жан қыйарлық еңбегін ойлап -Аға мына қасқардың қордығын- ай десек
-Қарғадарым «Өліп өскен мал жақысы,Өлмей өскен бас жақсы».Тірлігің осы болған соң жақсы жаманның бәріне шүкіршілік айту керек дейді- шопан.
Жергілікті Сақсай аудан әкімшілігінен арнайы уәкілдер келіп көріп қонақ жіліктерін астырып жеп қайрлы шығын болсын айтып кетіпті.

Сонда өкіметіңіз қырылған малыңызды жарым жартылап төлеп берер мүмкіндігі барма десек. Әр малға жеке-жеке куәлік қозғалтып қауіптен сақтандыру істелініп,белгілі мөлшерде салық төлеген болсаңыз укіметтің заңымен қырылған малымызды төлеп береді екен. Біз 600 басты малдың қайсысын қасқырға жегізетінімізді білмедік қой содан сақтандыру жасаған жоқ едік-деп әнгімесін әзілмен аяқтады қойшы.

Қазір қорада қасқыр тамақтап кеткеннен,арқа терісін,құйрығын жұлып кеткен және әр жерінен жараланған 60-тан астам қойды шопанның жұбайы Майрагул егіп өздерінше емдеп жатыр екен.Мына қыстың түрі мынау жараланған малды қойып тірі малдың қаншасы жұтта қарылатынын ойлағанда.Қойшының істеп жүрген ит тірлік еңбегіне қарап,қарадай ішім мұздап қоя берді.
Жанарбек Ақыбиұлы

Жылдың ұздік блогкерлері


2010 жылы 30-желтоқсанда Көкбөрі блогы Баян-Өлгий аймағында блог ашып жазба тіркеп жүрген оқушы,балалардың блогтарына орын иелендіріп жүлде үлестіріліп қаржылай сыйлық табыс етілді.Бұл байқаудың мақсаты оқушылардың өз ойларын еркін айтуға және қазақ тілінде дұрыс жазумен бірге ғаламтор әлемін жеттік білулеріне азда болса ынтаналдыру мақсатында жүрілді.Болашақта блогшылар саны көбеиген сайын әр турлі бағытта байқау жүргізу жоспарладық.Сонымен барыс жылының үздік блогкер балалардың блогы:
1-орынға Сұнқар блогы.
2- орынға Нурбек блогы .
3-орынға Лашын блогы лайық деп таңдалып блог иелеріне қаржылай сыйлығы табыс етілді.
Тағыда жалғасты Баян-Өлгий аймағының Блогшы оқушылар арасында жүлде болатындығын блогшыларға хабарланып әр маусым сайын үздік блогкерді анықтап отыру жөн деп шештік.

Көкбөрі блогы