Көшпелілер рухани мәдениетінің ерекшелігі


 

 

 

Рухани мәдениеттің даму ерекшелігі, тілі, жазуы

 

«Мәдениет» деген ұғымның аясы өте кең. Сондықтан да болар, «мәдениет» ұғымының көптеген анықтамасы бар. Адам ойсанасы мен өрекетінің нәтижесінде туындаған құндылықтарды біз мәдениет дейміз. Мәдениетті кейде шартты түрде материалдық және рухани деп екіге бөледі. Қолмен ұстап, көзбен көруге болатын дүниелерді материалдық мәдениет үлгілері дейміз. Ал қолмен ұстап, көзбен көруге болмайтын, тек санамен, түйсікпен қабылданатын мәдениет жетістіктерін біз рухани мәдениет дейміз. Оқуды жалғастыру

Advertisements

ТҮРКIЛЕРДIҢ ИСЛАМ ТАРИХЫ ЖӘНЕ МӘДЕНИЕТIНДЕГI ЕРЕКШЕ ОРНЫ


Автордың   ұрықсатымен жаряладым.

Исламият алып елдердің, мәселен Әмәуи (661-750), Аббаси (751-1258), Селжүк (1040-1157), Осман (1299-1922) патшалықтары сықылды әлемдiк мемлекеттердің ресми дiнi болған дәуiрде, азат етiлген немесе олжаланған өңiрлердiң тұрғындарын жаппай дiнге енгiзу яки мұсылман болуға зорлау уақиғалары байқалмайды. Оқуды жалғастыру

Кеңес империясы түркі халықтарының ортасына жік салған еді


Аға, түркологияға қалай келдіңіз? Оқуды жалғастыру

Ерлан ҚАРИН. Таңбалы тас


Осы сапардың бел ортасында болып едім.
Сапар жайлы барлық суреттерді
Ерлан Маса сайтына жариялады.Балбал мен көне дәуір деректерін көрсем
блогыма тіркей қойатын әдетіме басып бұл суретерді тіркеп қойдым.
Ал бұл сапар жайлы жекелей өз көз қарасым ды алда жеке жариялаймын.
Айтпақшы Ерлан бұл сапардан кеиін мені Көкбөрі атап кетті төменде 
оның себептері жазылған)))

Ерлан ҚАРИН. Таңбалы тас

 

Шілденің ортасында, көптен күткен Моңғолияға сапарымыздың сәті түсіп, Астанадан Өскеменге жол тарттық. Бұл жолы сапарымызға себеп болған – еліміздің тәуелсіздігінің 20 жылдығына орай алыстағы қандастарымызға «Нұр Отан» партиясы атынан жіберілген жаңа кітаптар, әуендердің жинағы мен фильмдерді жеткізу мәселелерін үйлестіру.

Өскеменнен Баян Өлгейге аптасына екі рет СКАТ әуекомпаниясының АН-24 ұшағы қатынайды. Әйтеуір, жолымыз болып, үш билет қолымызға тиді. Жүк пен адамға лық толы ұшақ, әуеге зорға көтерілгендей болса да, бір жарым сағат ішінде Алтай тауларын асып Өлгейге жеткізді. Оқуды жалғастыру

Шинжиаңдағы сынтас, балбал, құлыптас жане бұғытастар сынтастар


Арап жазуынан крилсаға аударап жазған Гулнар Лақадылқызы

Қуандық Көбенұлы.

 

 

Орта Азияны мекендеген байырғы жұрт тас құралдар дәуірінен бастап еңбек құралдарын  тұтыну бұйымдарын жасап тіршілік еткен. Алғашқы қоғам мезгілінде басқа металдарды пайдалана алмағандықтан өндіріс құрал – жабдығын жасау мүмкіндігі болмаған .Тек тасты пайдаланып,оны өңдеу арқылы формалы нарселер жасаған .Тасты мұқият өңдеп , бедерлеп ,нақышына келтіріп жасады .Ьірте-бірте онан дами түсіп қоқшыл ,қызыл ,сары түсті тастармен қоспалап безендіре білді. Оқуды жалғастыру

Байөлкеге бастаған сапар


Маңғыстаудан Моңғолияға немесе Мұңалдан Мұңғылға дейін


Моңғолияға сапардың басы Маңғыстаудан басталды деуге болады. Ерлан Қариннің көмекшісі Еркін мырзадан «жет» деген хабарды естіген күні-ақ  хабаршымның үйінде кешкі күрең шайды тартып отырдым. Гүлнұр қарындасымды келін етіп сәлем еттірмек болған Еркін досымды алдымен оның адайға жиен екенін, сосын күйеу болғанын есіне мықтап тұрып салдым. Мейманға сүр қосып қазан көтерген екен, жә, ет тақырыбына әлі талай оралатын боламыз. Жаман адам ішкен-жегенін айтады деген бар… Оқуды жалғастыру

Талдықорғанда тастан белгілер табылды!!!


Талдықорған қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 8 км жерде орналасқан «Үйтас» саяжайындағы тастардан ерекше жазулар табылды. Саяжай тұрғындары Қажықұмар Қылиұлы мен Тұрар Тұрысбекқызы ерекше суреттер мен жазулар бейнеленген тастарды байқап, тиісті орындарға хабарлағандығын айтады. Тарихи-мәдени маңызы бар-жоғын анықтау мақсатында «Тарихи-мәдени мұраны қорғау жөніндегі орталық» пен М.Тынышбаев атындағы тарихи-өлкетану музейі бірлесе отырып, барлау, бағдарлау жұмыстарын жүргізу нәтижесінде, шындығында да, тасқа қашап салынған ерекше бейнелердің бары расталған. Осы ақпаратқа сүйене отырып, аталған орталықтың қызметкерлерінің жол көрсетуімен, «Үйтас» саяжайына барып қайттық. Шындығында да, Қаратал өзенінің жағалауына орналасқан саяжайлардың аумағын ерекше жануларлар суреттерімен безендірілген тастар алып жатыр екен. Тастардығы таңбаларды көріп, таңданысымызды жасыра алмадық. Әрине, алғаш қараған адамға ондағы белгілер тайға таңба басқандай анық көрінбейді. Десе, де таңбаларға жақынырақ зер салып, үңіліп қарасаңыз қашап ойылып салынған белгісіз бейнелерді байқайсыз.
Қажықұмар Қылиұлының айтуына қарағанда күн сәулесі жарқырап түскенде тастағы суреттер жақсы көріне бастайды екен. Тастардың көпшілігі күншығысқа қарап жатқандығы себепті, күн шықса айқын көрінетін көрінеді. Күннің сәлесіне орай құбылып тұратын сурет түстерінде ғарыштық және мезгілдік циклдар ғана емес, сонымен бірге тәуліктік кезең де маңызды орын алады. Бұл тастардағы ерекше бейнелер тур-бұқалар бейнелері және мифтік-ғұрыптық кешендермен, әсіресе, құрбандық шалу идеясымен байланысатындығы сөзсіз дейді ғылыми қызметкерлер.
Аталған ғажайып суреттерге толы тастар бар орынға бір топ археологтар зерттеу жұмыстарын жүргізген. Ә. Марғұлан атындағы археологиялық иниститутының ғылыми қызметкері А.Н.Марьяшев өзі келіп тастардағы таңбаларды екжей-текжейлі анықтап өз қорытындысын берген. Оның айтуынша тастағы безендірулер қола дәуірінің петроглифтері, тереңдігі 2-3-5 мм қашалған. 14-12 ғ.ғ.б.д.д. малшылар тайпасы орындаған екен. Жануарлардың (бұқа, арқар) адамдардың, лабирант тәрізді суреттері безендірілген. Табылған суреттер ежелгі Жетісу петроглифтерінің тобына жатады. Зерттеуші археологтардың айтуынша, бұл суреттердің құндылығы жоғары болып табылады.
Қажықұмар Қылиұлы көлемі өте ірі, жартысы жерге көмілген тастардың біразын тұрғындар құрылысқа пайдалану мақсатында ойып алып кеткендігін айтады. Егер олай болмаған жағдайда тарих саласында өткендердің өмірінен сыр шертетін біршама таңғажайыптарға тап болуымыз мүкін еді. Осы белгілер анықталып, археологиялық ескеркішті қорғауға алу мақсатында «Алматы облыстық Тарихи-мәдени мұраны қорғау жөніндегі орталық» қорғау тақтасын қойғаннан бастап, қателікке жол берілмейтін болыпты. Десе де, тастарды пайдалануға тиым салынғандығына риза болмаған тұрғындар да баршылық екен. Ежелгіден ерекше белгілерімен ерекшеленетін бұл аймаққа әлі де зерттеу жұмыстарын жүргізудің қажеттілігі туып отыр дейді арнайы мамандар. Құдай қаласа көктем шығып, күн сәулесі жарқырап түссе, мамандар зерттеу жұмыстарын жалғастыратын болады.
Майра Кенжебекова